Американскиот претседател Доналд Трамп најави воведување царини од 10 проценти за увоз од осум европски држави, директно поврзувајќи ја мерката со неговата повторена идеја САД да го „купат“ Гренланд. Според најавата, царините треба да стапат во сила на 1 февруари 2026 година, а доколку до 1 јуни не биде постигнат „договор околу Гренланд“, тие би се зголемиле на 25 проценти.
Мерките би важеле за Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска. Најавата беше објавена на платформата Truth Social, во период кога прашањето за Арктикот и стратешките транспортни рути повторно е високо на безбедносната агенда на НАТО.
Трамп го опишува Гренланд како „клучен“ за американската национална безбедност, притоа повторувајќи тврдења за зголемен интерес од Русија и Кина. Европските влади, пак, реагираат дека прашањата поврзани со статусот на островот не можат да се решаваат преку трговски притисоци и условувања.
Во позадина на ескалацијата се и неодамнешните европски воени активности и посети на островот. Според западни медиуми, дел од сојузничките сили биле присутни во Нук како дел од арктички обуки и координација со Данска, која тврди дека станува збор за редовна соработка. Токму овие активности, според изјавите на Трамп, биле „повод“ за најавениот царински притисок, како порака до европските сојузници кои се противат на идејата Гренланд да премине под американска контрола.
Во меѓувреме, во Гренланд и Данска се одржаа протести со пораки дека островот „не е на продажба“ и дека неговата иднина треба да се решава исклучиво преку принципот на самоопределување. Дел од американските политичари, пак, предупредуваат дека ваквата реторика може сериозно да ги наруши односите со европските сојузници и да отвори опасен преседан во рамки на Алијансата.
Дополнителна неизвесност создава и правниот аспект на најавата. Во американските медиуми се отвора прашањето дали Белата куќа има јасна законска основа за воведување царини во ваков формат и дали ќе се повика на вонредни економски овластувања, особено имајќи предвид дека дел од слични механизми веќе се предмет на судски спорови. Засега, пораката од Вашингтон е политичка и временски прецизна: 1 февруари како почеток, 1 јуни како ескалација и Гренланд како услов што Европа го смета за неприфатлив.
МОЖЕБИ ЌЕ ВЕ ИНТЕРЕСИРА:
